مىفرمايد : تأويل آن را نمىداند جز خدا . ( آل عمران / 7 ) « 1 » . پس هر تأويل تفسير نيست و هر تفسيرى تأويل نيست ، بلكه تفسير و پرده‌بردارى از واقعيات متن و نهايىترين معناى كلام كه گاه با بيان مصاديق انجام گيرد ، يا بيان عاقبت و سرانجام يك امر تحقق مىيابد و يا خبر دادن از حقيقت امر باشد ، تأويل ناميده مىشود . كسانى مانند طبرى در تفسير جامع البيان از تفسير تعبير به تأويل كرده‌اند ، اما به اين دليل بوده كه مىخواسته‌اند به همين جهت پرده‌بردارى اشاره كنند . از سوى ديگر هر جا تأويل درباره قرآن به كار رفته به همان معناى مصداقى و عينيت بخشيدن به كلام و ناظر به واقعيت خارجى آن آمده است . « 2 » بنابر اين ، اگر گفته مىشود در مصحف امام تأويل قرآن بيان شده ، يعنى حقايق خارجى آيات قرآن در معارف و شرايع بيان شده است ، به اين جهت تمام آيات قرآن هم تفسير دارد و هم تأويل ، تفسير بيان معناى ظاهرى قرآن و تأويل مراد واقعى و بيان مصداقى آنست و اگر گفته مىشود ، مصحف امام مشتمل بر تأويل است ، يعنى نكات و حقايق بيان شده است و اين مطلب چيزى به جز ذكر كلمات قرآن و نظم آيات و حتى تفسير قرآن مىباشد . البته معلوم نيست تا چه حد اين تأويلات بيان شده و به چه حجم از آيات اشاره شده است ، فقط آنچه از اين عبارت استفاده مىشود ، اين است

--> ( 1 ) - مصطفوى ، حسن ، التحقيق فى كلمات القرآن ، ج 1 / 162 ، تهران ، بنگاه ترجمه و نشر كتاب ، 1360 ، چاپ اول . ( 2 ) - ابن تيمية ، دقائق التفسير ، ج 1 / 139 ، تحقيق محمد السيد الجليند ، بيروت ، مؤسسه علوم القرآن ، ط 3 ، 1406 ه - 1986 م ، طباطبايى ، الميزان ، ج 5 / 135 .